Μεθοδολογία

Τρεις κανόνες εφαρμόζονται χωρίς εξαιρέσεις: μόνο πρωτογενή δημόσια έγγραφα, κάθε συγγένεια με τη βάση της, καμία απόδοση πρόθεσης.

Με μια ματιά

Η Απόκλισις είναι ένα αυτοματοποιημένο σύστημα που διασταυρώνει αλγοριθμικά εκατομμύρια πράξεις, πληρωμές και εταιρικές εγγραφές από νόμιμες, δημόσια διαθέσιμες πηγές — μεταξύ άλλων τη Διαύγεια, το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), το Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ) και την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως — χωρίς πρόσβαση σε απόρρητα συστήματα ή μη δημοσιοποιημένα δεδομένα. Αναγνωρίζει αυτόματα τα ίδια φυσικά και νομικά πρόσωπα από πηγή σε πηγή και ανασυνθέτει τους δεσμούς συγγένειας, υπογραφής και πληρωμής που τα ενώνουν, ώστε στοιχεία ορατά σε όλους, που μεμονωμένα φαίνονται ασήμαντα ή απολύτως αθώα, να αποκαλύπτουν σχέσεις, επαναλαμβανόμενα μοτίβα και δομικές ασυνέπειες που διαφορετικά θα παρέμεναν απαρατήρητες. Τα κείμενα παράγονται από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, αποκλειστικά από τα έγγραφα αυτά· κάθε εύρημα παραπέμπει σε συγκεκριμένο, δημόσια επαληθεύσιμο έγγραφο, που υπερισχύει σε κάθε ασυμφωνία. Γιατί υπάρχει →

1. Πρωτογενή δημόσια έγγραφα

Κάθε ισχυρισμός στηρίζεται σε έγγραφο προσβάσιμο σε οποιονδήποτε: πράξεις της Διαύγειας, συμβάσεις του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), εγγραφές του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ), τεύχη της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), μητρώα διδακτορικών διατριβών και ιστότοποι των ίδιων των φορέων. Δεν χρησιμοποιούνται διαρροές, ανώνυμες πηγές ή δημοσιεύματα τρίτων. Κάθε σημείωση παραπέμπει στο ίδιο το έγγραφο, το οποίο υπερισχύει σε κάθε ασυμφωνία με το κείμενο.

Για τις πράξεις της Διαύγειας παρέχεται και η σταθερή τους έκδοση, που δεν μεταβάλλεται. Για τα έγγραφα που ενδέχεται να αποσυρθούν (ΓΕΜΗ, ΚΗΜΔΗΣ, ιστοσελίδες) τηρείται αντίγραφο, ώστε να παραμένουν διαθέσιμα.

2. Κάθε συγγένεια με τη βάση της

Όπου δύο πρόσωπα χαρακτηρίζονται συγγενείς, αναγράφεται η πηγή του χαρακτηρισμού: έγγραφο που τον δηλώνει ρητά ή συμπέρασμα από στοιχεία των εγγράφων, όπως κοινό πατρώνυμο, κοινή διεύθυνση ή εταιρική σχέση. Τα συμπεράσματα σημειώνονται ως συμπεράσματα. Συγγενικά πρόσωπα κατονομάζονται μόνο στον βαθμό που το απαιτεί η διαχείριση δημόσιου χρήματος.

3. Καμία απόδοση πρόθεσης

Καταγράφεται τι υπογράφηκε, από ποιον, για ποιον και με ποιο ποσό. Δεν αποδίδεται πρόθεση, γνώση ή αδίκημα σε κανένα πρόσωπο, ούτε γίνεται νομικός χαρακτηρισμός. Όπου τα έγγραφα δεν απαντούν, διατυπώνεται ερώτημα. Η Απόκλισις δεν αποφασίζει τίποτα για κανένα πρόσωπο: δεν εγκρίνει, δεν απορρίπτει, δεν αποκλείει και δεν κρίνει. Από όσα δημοσιεύει δεν προκύπτει καμία έννομη συνέπεια.

Πώς δουλεύει

1. Ταυτοποίηση (entity resolution). Το ίδιο πρόσωπο ή η ίδια εταιρεία εμφανίζεται με διαφορετική μορφή στη Διαύγεια, στο ΚΗΜΔΗΣ, στο ΓΕΜΗ και στο ΦΕΚ. Οι εμφανίσεις ενώνονται με αναγνωριστικά, όπου υπάρχουν: ΑΦΜ, ΑΔΤ, αριθμό ΓΕΜΗ. Τα δημόσια πρόσωπα ταυτοποιούνται και από τη θέση τους, όπως την καταγράφουν η πράξη διορισμού στο ΦΕΚ ή στη Διαύγεια και οι πράξεις που υπογράφουν με αυτή την ιδιότητα. Όπου δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, οι εμφανίσεις ενώνονται με ονοματεπώνυμο και πατρώνυμο. Η ένωση που στηρίζεται μόνο στο όνομα σημειώνεται ως συμπέρασμα.

2. Δίκτυο σχέσεων (forensic graph). Από τα ενωμένα στοιχεία χτίζεται ένα δίκτυο. Κάθε πράξη συνδέει μαζί όλους όσοι συμμετέχουν σε αυτήν: τον φορέα, όποιον υπογράφει, όποιον πληρώνεται και το έργο από το οποίο πληρώνεται. Στο δίκτυο μπαίνουν επίσης οι θέσεις σε διοικητικά συμβούλια και επιτροπές, τα κοινά στοιχεία επικοινωνίας (διεύθυνση, τηλέφωνο, email) και τα κοινά επώνυμα με κοινό πατρώνυμο. Κάθε σύνδεση κρατά το έγγραφο από το οποίο προέκυψε και την ημερομηνία του.

3. Μοτίβα (hypergraph motifs). Ο όρος «μοτίβο» προέρχεται από την επιστήμη των δικτύων (network science). Μοτίβο είναι ένας υπογράφος (subgraph): ένα κομμάτι του δικτύου που δείχνει σε μικρογραφία πώς λειτουργεί ένα σύστημα, και εμφανίζεται ξανά και ξανά. Η Απόκλισις αναζητά μοτίβα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν τρόπος δράσης (modus operandi), όπως τον εννοεί η εγκληματολογία: ο ίδιος μηχανισμός, που το ίδιο πρόσωπο εφαρμόζει ξανά και ξανά, με άλλους αποδέκτες κάθε φορά. Η Απόκλισις δανείζεται τη μέθοδο, όχι το συμπέρασμα. Δύο μηχανισμοί από τις ιστορίες που έχουν δημοσιευθεί:

  • Ένας ειδικός γραμματέας υπουργείου αναθέτει απευθείας μια μελέτη στο πανεπιστήμιο όπου είναι ο ίδιος καθηγητής.
  • Ένας καθηγητής πληρώνει από το έργο του το παιδί ενός συναδέλφου. Ο συνάδελφος πληρώνει από το δικό του έργο το παιδί του πρώτου.

Ένα μοτίβο δεν είναι εύρημα. Είναι λόγος να διαβαστούν τα έγγραφα. Όσα δεν στέκουν στα έγγραφα δεν δημοσιεύονται. Τα μοτίβα δεν εμφανίζονται στις ιστορίες. Εμφανίζονται οι ενδείξεις, που εξηγούνται παρακάτω.

Μηχανισμοί

Ένα αποτύπωμα ακολουθεί ένα πρόσωπο. Ένας μηχανισμός ακολουθεί ένα πρόγραμμα: ποιος έγραψε την πρόσκληση, ποιος την έλεγξε, ποιος πήρε τις συμβάσεις, ποιος πληρώθηκε και ποιος όχι.

Το μοτίβο είναι ο ίδιος τρόπος από το ίδιο χέρι. Ο μηχανισμός είναι η ίδια διαδρομή του χρήματος, με πολλά χέρια. Οι ιστορίες του βρίσκονται στα αποτυπώματα των προσώπων τους, και η σελίδα του μηχανισμού τις δένει.

Η σελίδα ενός μηχανισμού δεν αποδίδει ευθύνη σε κανένα πρόσωπο. Καταγράφει ποια θέση είχε καθένας μέσα στο πρόγραμμα, τι υπέγραψε και τι πληρώθηκε, με το έγγραφο κάθε πράξης. Ισχύουν οι ίδιοι τρεις κανόνες: πρωτογενή δημόσια έγγραφα, κάθε δεσμός με τη βάση του, καμία απόδοση πρόθεσης.

Πώς προκύπτουν οι αριθμοί

Κάθε ιστορία έχει έναν κατάλογο. Ο κατάλογος γράφει τα πρόσωπα και τις εταιρείες της ιστορίας, τη σχέση τους με το κεντρικό πρόσωπο και τα ποσά που αναφέρει η ιστορία. Οι αριθμοί της αρχικής σελίδας και κάθε αποτυπώματος υπολογίζονται αυτόματα από τους καταλόγους.

  • Ο κύκλος. Στον κύκλο ενός προσώπου ανήκουν πρόσωπα και εταιρείες που συνδέονται μαζί του με δεσμό που φαίνεται στα έγγραφα. Για παράδειγμα, εμφανίζονται μαζί του και στις δύο πλευρές μιας πράξης. Ή πληρώνουν και πληρώνονται αμοιβαία μαζί του. Ή έχουν μαζί του ακίνητο ή εταιρεία, ή δηλώνουν το ίδιο τηλέφωνο, email ή διεύθυνση. Ή ενέκριναν ή αξιολόγησαν μια απόφαση που τον αφορά και πληρώθηκαν αργότερα από το ίδιο έργο. Ή χρηματοδοτούν έργα του. Η απλή συνύπαρξη σε ένα έγγραφο δεν αρκεί.
  • «Τουλάχιστον … € σε αναθέσεις και πληρωμές προς συγγενείς και τον κύκλο τους». Για κάθε συγγενή και κάθε μέλος του κύκλου κρατιέται ένα μόνο ποσό: το μεγαλύτερο που του ανατέθηκε ή του πληρώθηκε σε κάποια από τις ιστορίες. Αυτά τα ποσά προστίθενται. Ό,τι έλαβε κάποιος σε άλλες ιστορίες δεν προστίθεται, για να μη μετρηθεί δύο φορές το ίδιο χρήμα. Γι’ αυτό το σύνολο είναι κατώτατο όριο. Μια ανάθεση δεν σημαίνει πάντα ότι έγινε και η πληρωμή. Κάθε ιστορία γράφει αν τα έγγραφα δείχνουν ανάθεση ή πληρωμή.
  • Οι ενδείξεις. Κάθε ιστορία φέρει ετικέτες με τα γεγονότα που περιέχει, όπως «μία μόνο προσφορά» ή «πρόσκληση σε έναν». Κάθε ένδειξη είναι γεγονός που φαίνεται στα έγγραφα, όχι χαρακτηρισμός. Η ένδειξη δεν είναι μοτίβο: το μοτίβο είναι ο μηχανισμός που αναζητά ο αλγόριθμος στο δίκτυο και οδηγεί σε μια ιστορία, ενώ η ένδειξη σημειώνει ένα συγκεκριμένο γεγονός μέσα σε αυτήν. Ο αριθμός δίπλα σε κάθε ένδειξη λέει σε πόσες ιστορίες εμφανίζεται.

Πριν από κάθε δημοσίευση τρέχει αυτόματος έλεγχος. Ο έλεγχος σταματά τη δημοσίευση σε τρεις περιπτώσεις. Η πρώτη: μια παραπομπή δεν οδηγεί σε υπαρκτό δημόσιο έγγραφο. Η δεύτερη: ένας σύνδεσμος δεν οδηγεί σε πρωτογενή πηγή. Η τρίτη: ένα ποσό, μια ημερομηνία ή ένα παράθεμα της σύνοψης δεν υπάρχει αυτούσιο στο κείμενο της ιστορίας. Κάθε αναγνώστης μπορεί να ελέγξει κάθε ισχυρισμό: η παραπομπή του οδηγεί με ένα κλικ στο έγγραφο.

Όπου ένας αριθμός είναι άθροισμα ή καταμέτρηση πολλών εγγράφων, η παραπομπή εμφανίζεται ως «Μέτρηση της Απόκλισις», με δικό της χρώμα, και οδηγεί στον κατάλογο των εγγράφων που μετρά, το καθένα με τον σύνδεσμό του. Όπου η μέτρηση δεν βρίσκει έγγραφο, ο κατάλογος γράφει τις αναζητήσεις που έγιναν και την ημερομηνία τους.

Δικαίωμα απάντησης και διορθώσεις

Τα δημόσια δεδομένα αλλάζουν: πράξεις διορθώνονται, ανακαλούνται ή προστίθενται. Κάθε αποτύπωμα αναγράφει την ημερομηνία της τελευταίας ενημέρωσής του· ό,τι αναρτήθηκε ή άλλαξε μετά από αυτήν δεν περιλαμβάνεται.

Κάθε πρόσωπο που κατονομάζεται μπορεί να απευθυνθεί στην ΑΠΟΚΛΙΣΙΣ μέσω της σελίδας Επικοινωνία. Η απάντηση δημοσιεύεται ολόκληρη κάτω από την ιστορία. Κάθε διόρθωση καταγράφεται με ημερομηνία στη σελίδα Διορθώσεις.